Các loại thuốc corticoid , mỹ phẩm chứa corticoid hiện đang được các thầy thuốc và các phương tiện thông tin đại chúng khuyến cáo không tùy tiện sử dụng nhưng nhiều người vẫn tự ý tìm mua và tự điều trị… dẫn đến hậu quả  rất nặng nề.

Hiểu thế nào về thuốc corticoid , mỹ phẩm chứa corticoid

Trong cơ thể ta có hai corticoid thiên nhiên được tiết ra từ vỏ thượng thận (là tuyến úp trên hai quả thận), đó là cortison và hydrocortison. Thuốc corticoid dùng trong điều trị gồm nhiều loại: dexamethason (thường gọi nôm na là “đề xa”) prednison, prednisolon, methylprednisolon, triamcinolon…

Về phương diện chữa bệnh, corticoid là thuốc có tác dụng chống viêm, chống dị ứng, ức chế hệ miễn dịch. Corticoid dùng để chống viêm, giảm đau, trị các bệnh xương khớp, các bệnh tự miễn, các bệnh dị ứng ngoài da và hệ hô hấp (biểu hiện là hen suyễn nặng), bệnh suy tuyến thượng thận. Các loại mỹ phẩm chứa corticoid hiện nay “lợi dụng” đặc tính chống viêm để mê hoặc người dùng, nhất là phụ nữ muốn đẹp da, trị mụn…

Bên cạnh đó, corticoid còn ảnh hưởng đến sự chuyển hóa chất đường, chất đạm, chất béo, đến sự cân bằng nước và muối khoáng, hệ tim mạch, thần kinh, cơ xương và cơ quan khác.

Do thuốc corticoid (dù ở dạng nhỏ mắt, uống, xức hay thoa như các mỹ phẩm chứa corticoid) đều giữ nước và chất khoáng natri trong cơ thể gây phù, gây rối loạn chuyển hóa lipid và làm đọng mỡ lại ở trên mặt, cổ và lưng, nên người dùng thuốc lâu ngày sẽ béo phì, mặt tròn như mặt trăng, nhưng thật ra cơ thể lại bị teo cơ ( biểu hiện trong hội chứng Cushing).

Thuốc còn gây cảm giác thèm ăn khiến ăn ngon hơn nhưng lại có các tác dụng phụ nguy hiểm như làm loãng xương, tăng huyết áp, gây huyết khối, có thể gây loét dạ dày, suy đề kháng dễ dẫn đến nhiễm khuẩn (dễ bị lao, nếu đã bị lao sẽ làm bệnh nặng thêm hoặc các bệnh nấm).

Đặc biệt, nếu dùng thuốc corticoid, trong thời gian dài sẽ có nguy cơ teo tuyến thượng thận do tuyến này quen với tình trạng có thuốc trong cơ thể sẽ ngưng hoạt động, không còn duy trì chức năng nội tiết và như thế là rất nguy hiểm. Riêng đối với trẻ em, do cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh sẽ bị tác hại rất lớn.

Mới đây, Khoa Hồi sức cấp cứu tích cực, BV Bạch Mai (Hà Nội) thường xuyên tiếp nhận bệnh nhân bị suy tuyến thượng thận, xuất huyết tiêu hóa… do tự ý lạm dụng corticoid.

Hiện nay, không ít thuốc Đông y “giả mạo” được quảng cáo: “Mát huyết, trị bệnh gan gây ngứa, trị gầy yếu, thiếu máu, biếng ăn, mất ngủ…”. Trên thực tế, là thuốc có chứa corticoid, để tạo những tác dụng trước mắt: ăn được, ngủ được, mập ra, nếu có đau nhức xương khớp sẽ giảm ngay hoặc nổi mề đay mẩn ngứa cũng sẽ hết khiến nhiều người cho là “thần dược”, nhưng tác hại không sao lường được khi dùng lâu ngày.

Ở đây, xin được nhấn mạnh về việc sử dụng thuốc bôi ngoài da dạng kem thuốc (crème) hoặc thuốc mỡ (pommade). Đó là các loại kem bôi, mỹ phẩm chứa corticoid, ví dụ như cortibion, celestoderme, synalar, halog, hydrocortisone, flucinar, topsyne, betneval…

Đây là thuốc bôi ngoài da chứa dược chất chống viêm rất cao, nếu dùng đúng chỉ định có thể chữa khỏi một số bệnh ngoài da khó trị.  Nhưng nhiều người dùng sai chỉ định, như dùng để chữa các vết lở loét, dùng trị mụn trứng cá, thậm chí dùng như kem dưỡng da đã dẫn tới nhiều hậu quả đáng tiếc.

Nếu bôi mỹ phẩm chứa corticoid lâu ngày trên da sẽ làm teo da, rạn da, da dễ bị nhiễm trùng do mất sự đề kháng. Nếu bôi lên da mặt lâu ngày, da mặt mịn màng đâu chẳng thấy mà sẽ thấy bị trứng cá đỏ, phát mụn li ti khắp mặt. Không những thế, thuốc có thể thấm qua da vào máu gây tác dụng phụ toàn thân.

Các cô gái trước tuổi dậy thì nếu bôi mỹ phẩm chứa corticoid lên da diện rộng, lâu ngày bị rối loạn sự phát triển hệ lông. Cũng do corticoid có thể thấm qua da vào máu mà có chống chỉ định (tức không được dùng) ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi. Bôi ngoài da ở trẻ, thuốc, kem bôi hay mỹ phẩm chứa corticoid sẽ làm giảm sức đề kháng ở nơi bôi làm bùng phát hiện tượng nhiễm khuẩn.

Như vậy, ta thấy thuốc corticoid tuy có nhiều tác dụng trị liệu rất tốt nhưng đồng thời có nhiều tác dụng phụ gây nguy hiểm. Dùng nó sẽ như dùng con dao hai lưỡi. Vì vậy, ta không nên tự ý dùng bừa bãi, nhất là các loại mỹ phẩm chứa corticoid mà chỉ nên dùng khi có sự chỉ định và theo dõi của thầy thuốc.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Đức


Lưu ý: Nội dung website này đã được đăng ký bản quyền Tác giả - Nghiêm cấm sao chép dưới mọi hình thức.